Contraposición. República de las Ideas

O anuncio da candidatura de Valentín González Formoso -actual secretario xeral do PSdG- para tratar de repetir un novo mandato na alcaldía do concello das Pontes nas vindeiras eleccións do 28 de Maio e o recente nomeamento de Xosé Ramón Gómez Besteiro como delegado do goberno central na Galiza, abren novas expectativas a respecto do futuro liderado do Partido Socialista no horizonte dos comicios ao Parlamento galego.

O PSdG constitúe unha das pezas básicas do taboleiro político galego. É ben sabido que posúe unha influenza electoral desigual: moi importante no ámbito local (concellos e deputacións), relevante nos comicios ao Parlamento do Estado e menos consistente cando se trata de elixir aos representantes na Cámara do Hórreo. Os datos rexistrados na historia electoral das últimas décadas son ben ilustrativos: mentres que no eido municipal é relativamente habitual comprobar que este partido ten acadado a condición de forza mais votada en varios concellos -algúns deles de importante dimensión demográfica- resulta imposíbel ratificar tal situación cando está en xogo a composición do Parlamento galego. Nos dous momentos -1987 e 2005- nos que un dirixente socialista chegou á presidencia da Xunta foi por mor dunha alianza con distintas formacións nacionalistas (CG, PNG e BNG) que permitiu conformar unha maioría de escanos fronte ao dominio de AP e PP.

A traxectoria de calquera forza política é debedora, nunha boa medida, das circunstancias históricas que acompañan o seu nacemento. No caso do PSdG convén lembrar dúas circunstancias significativas: a cativa presenza da sigla histórica socialista no territorio galego durante os primeiros episodios do posfranquismo e a inexistencia -a diferenza do sucedido en Cataluña- dun proceso de unificación da organización galega do PSOE co PSG, formación que, liderada por X.M. Beiras, compartía co PSC a pertenza á F.P.S. (Federación de Partidos Socialistas). Nunca saberemos as consecuencias que tería provocado na dinámica política galega a realización dunha operación semellante á ocorrida no Pais catalán. Si coñecemos a notábel debilidade xenética do grupo que concorreu ás primeiras eleccións de 1977 e que só foi parcialmente compensada coa posterior entrada dun conxunto de cadros procedentes do PSG (entre eles Fernando González Laxe, que posteriormente acadaría a presidencia da Xunta). Se a isto engadimos o feito de que dous persoeiros relevantes do universo socialista nas últimas décadas (Emilio Pérez Touriño e Abel Caballero) procedían dunha anterior militancia no PCG, podemos completar unha parte da explicación das luces e sombras vividas por este partido.

Como xa teño sinalado nalgún outro artigo, a longa hexemonía do PP de Feijoo na vida institucional galega obedeceu, en certa medida, aos desacertos e desaxustes padecidos polas forzas da oposición. No caso do PSdG, a secuencia de cambios experimentados no liderado (asociados, normalmente, a procesos de división interna) resultou ben ilustrativa: retirada de Pérez Touriño despois da derrota do bipartito no 2009; Pachi Vázquez candidato no 2012 (porque quen estaba previsto -Xosé Blanco- foi obxecto dunha imputación xudicial previa); Xaquín F. Leiceaga no 2016 e Gonzalo Caballero na última cita de 2020. Con semellante fraxilidade, o rendemento electoral deste partido baixou dos 25 escanos obtidos nas convocatorias de 2005 e 2009 aos 14 rexistrados nas elección de 2016 e 2020.

O primeiro paso necesario para pretender a resolución dun problema é unha axeitada diagnose do mesmo. A evidencia da crise que padece o PSdG cando se trata de competir no ámbito galego resulta indiscutíbel. Poren, ao día de hoxe, non consta a existencia dunha análise sistemática realizada polo corpo organizado socialista para establecer algunhas conclusións que lle permitan corrixir e/ou mellorar a estratexia para conseguir o poder. Mentres esta  condición mínima non se verifique, o PP disporá dunha vantaxe adicional no seu obxectivo de repetir a maioría absoluta na vindeira cita coas urnas.

A eventual candidatura de Gómez Besteiro vai levar aparellada unha vontade explícita -corroborada  con feitos inequívocos- de competir coa máxima eficacia na disputa da hexemonía que actualmente posúe o PPdG? Se a resposta fose positiva, medrarían as posibilidades dunha futura alternancia no goberno da Xunta por mais que haxa outros factores (a evolución do marco político estatal; a capacidade que teña a estrutura do PP para substituír a ausencia de Feijoo; a intelixencia que exhiba o BNG para multiplicar o activo que representa a figura de Ana Pontón) que non dependen das decisións da organización socialista e que terán moita influenza no resultado final.

Se a reaparición de Besteiro é un exercicio de foguetería publicitaria de curto alcance, as consecuencias serían moi preocupantes para a construción dunha alternativa pluralista ao abafante dominio que coñecemos dende hai décadas no seo das institucións do vixente autogoberno galego.

Xesús Veiga

Una mañana se despertó de su infantil sueño y descubrió que sus gafas rosas no estaban… y toda la habitación se veía de un sombrío tono gris. Entonces, miró bajo la cama, dentro del armario, tras la puerta de su cuarto… y los monstruos que tanto le asustaban habían desaparecido. Su madre no la perseguía por el pasillo con una chaqueta colgada del brazo… por si hacía frío al salir del colegio. Y no le apartaba el flequillo de la frente mientras le daba consejos, ni le apretaba las gomas de las trenzas, ya no… porque había dejado de ser una niña. Con su triste y reciente descubrimiento de la mano, salió a la calle. El cielo era de un azul plomizo, frío, desangelado… y los vio. Los monstruos estaban allí, por todas partes y un escalofrío sacudió su mente. Todo había cambiado, la vida era otra cosa, una mala cosa, y caminó con paso cauteloso por ella, esquivando a aquellos seres maléficos que habían coloreado de monocromática tristeza… la existencia. Eran los Tengo tengo tengo… y provocaban pánico.

En el extremo derecho… estaban los Tengo tengo tengo… que, desde su atril politizado, prometían que te cuidarían en la riqueza y en la pobreza… hasta que tu miserable vida te separase de su acaudalada existencia. Los que salían en todas las fotos solidarias, pero nunca iban a ninguna parte. Amigos íntimos de vampiros banqueros, que te succionaban la sangre… pero te prestaban dinero. Cómplices de empresarios que te daban trabajo con la mano izquierda y con la derecha se mofaban de tu sudor y se quedaban con tu salario. Mandatarios, dirigentes, que tenían la madurez socio política, la humanidad y la honradez… justa para llegar a mitad de mes. Políti…cicateros, psicópa…. trias de vodevil, que manejaban las crisis económicas con un mando a distancia y resolvían los conflictos con mira telescópica. Dormilones de profundas siestas de libre pensamiento, de involución fecundada, que podrían enfriar el Infierno con la tiranía y la indigente formación humanística que les sobraba. Consumidores de fanatismo, racismo, xenofobia, misoginia… y más y mucho más. “¡Tengo, tengo, tengo…!” tarareaba, con voz infantil, una mandamás castellana hija predilecta del facherío, y, tomándose una birra, contaba los grandes logros que había conseguido. Pero, un día apareció ante ella un hidalgo caballero, y le dijo: “ No es menester, mi señora, contar tantas granjerías… malogradas. Que, vuesa merced, pasó por encima de la salud de unos indefensos y pobres abuelos… para atender a los ricos herederos. Que le produce acidez el bienestar del Pueblo, pero se le abre el apetito cuando se habla de poder y dinero. No es menester, mi señora, que su egolátrica erosión y menoscabo racional tengan más tiempo de posesión… y un exorcismo se ha de llevar a cabo. Ancha es Castilla, pero se le hace pequeña abarcando tantos honores, distinciones y favores, así que tenga a bien irse a vivir a otro bastión… de sus sudores. Y, con su gesto fingido y tierno, en la barca de Caronte…¡váyase usted al Infierno!”. Eran los Tengo tengo tengo… herederos de padrinos opresores, que, durante demasiados años, condenaron al sometimiento y a la miseria intelectual a todo aquel que tuviese libertad de pensamiento, amor propio y dignidad. Propietarios de un sórdido molino de gigantescas aspas que trilló a toda mies… que no fuese harina de su costal. Eran los Tenorios, los Burladores del Pueblo, en cuyo escudo heráldico estaba impreso su árbol escatológico: “ De las cabañas salí, a los palacios subí, y en todas partes dejé… memoria amarga de mí”.

En el extremo izquierdo…“¡Tengo, tengo, tengo…!” cantaba aquel del pueblo llano, trabajador comprometido con el marxismo, repartidor de sueños del bienestar colectivo y adalid de los más  desfavorecidos, pero se le apagó la solidaridad cuando su mano izquierda se iluminó con una brillante bolsa de monedas, propiedad de la ajena generosidad. Y… cuya máxima era: “ Todo lo tuyo es mío y todo lo mío… también. Y… adquirió una mansión… y le llamaron Marqués… y a los humildes abandonó, porque, habiendo dinero y poder, la filosofía era un credo obsoleto y ramplón, sí, señor. ¡Ay, qué malo era el Poder, que invocando a la luna llena, convirtió al ilustrado asno… en una salvaje hiena!… “Tengo, tengo, tengo…” decían las que se creían descubridoras de la palabra Mujer. Penélopes del Poder, que en la oscuridad deshicieron lo que otras, durante siglos, con las agujas de la lucha, el cautiverio y la muerte, tejieron. Las que, cuando había armisticio de género y apenas quedaban trincheras, llegaron y … ¡zas!, el fascismo se enquistó en sus maneras, declararon la guerra, debilitaron al feminismo auténtico… y fortalecieron al machismo. Diosas flageladoras de machos, enfermas de una misandria tan autócrata que odiaban a todo ser que tuviese próstata. Poseedoras de una extremista supremacía de género que asfixiaba a La Igualdad. Eran las que “ invitaban” a adolescentes de dieciséis y diecisiete años a dejar de tomar medidas anticonceptivas y evitar enfermedades de transmisión sexual y embarazos no deseados. ¿Para qué molestarse?… Las Tengo tengo tengo… les ofrecieron en bandeja de hospital o ambulatorio… el aborto gratuito. No era necesario el permiso de progenitores, ni someterse a tres días de reflexión. Era tan fácil como quitarse un tampón durante la menstruación… y tan placentero como comerse una bolsa de gominolas cuando acechaba la depresión. Eran las que creían “preocupante” que las adolescentes y jóvenes prefiriesen las relaciones sexuales con hombres… a la autosatisfacción, porque eso implicaba mantener vivo al patriarcado. Las que pretendían hacer “talleres de educación sexual” para niños de tres años. Enseñarles a estimular sus genitales ( onanismo infantil) y hacerlo, también, con los de sus compañeros. Talleres infantiles de abuso y adoctrinamiento, una Disneysodomaygomorralandia de cuento. También aspiraban a educar sexualmente a mujeres de cincuenta, sesenta y setenta años… erradicar su “ penosa y frustrante” sexualidad y que aprendiesen a  disfrutar de ella, entendiendo que no sabían hacerlo por el “oscurantismo” en el que habían sido adiestradas. Gran irresponsabilidad y desprecio por los derechos de la infancia y la adolescencia, a los que tendrían que educar, con muchos mayores medios, en valores sociales y cívicos. Gran falta de respeto y menosprecio hacia las mujeres “ mayores”, que gestionaban perfectamente su sexualidad… De lo que tendrían que preocuparse era de tomar medidas contundentes contra la violencia de género y la discriminación por edad. Aquellas insensatas no tenían ningún reparo en ensuciar la memoria de Concepción Arenal, de Clara Campoamor, de las Sufragistas Inglesas, y de todas las mujeres que sí lucharon, que sí cambiaron el mundo, que sí eran Feministas. Las féminas misándricas desequilibraron la balanza de género e hicieron más fuerte al que quería romperla y ocupar su lugar: el machismo más talibán. Si los fantasmas de todas las mujeres que lucharon por La Igualdad pudiesen ver la labor destructiva de aquellas irresponsables de mayoría intelectual, pero de insuficiente madurez política y social, les tirarían de las orejas “feministas”, y les dirían: “¡Se ha terminado la obra de teatro, dejad de dar saltos mortales, abandonad el escenario…  y no nos toquéis los ovarios!”. Aquellos y aquellas Tengo tengo tengo… se coaligaron con la izquierda que sabía más por vieja que, también, por sabia, la demócrata, la auténticamente libre, igualitaria y solidaria, para defender los intereses del Pueblo, pero se endiosaron, avariciaron, y pensaron que la política era un Juego de Tronos. Y pusieron obstáculos a aquellos que les tendieron la mano… con la intención de anularlos y tener el primer puesto de mando. Y opacaron las buenas políticas de la otra izquierda… en beneficio propio, y alimentaron sus delirios de grandeza, sin importarles el daño que causaban… ni la tristeza. Qué difícil se lo pusieron a la izquierda moderada, la democrática… la buena. Y qué fácil se lo dejaron al fascismo, el extremo, el totalitario, el de las ratas… el de toda la vida de Dios y la Patria. ¡Era lo malo de asociarse con el Diablo, que cuando  hacía un gesto tierno… era para arrastrarte al Infierno! Caminando por la calle de la Vida, la mujer, entendió lo benevolentes que habían sido los monstruos de su infancia, que a pesar de sus afilados dientes… nunca hicieron daño a ningún durmiente. Y eran peccata minuta comparados con aquellos engendros, que horrorizaban a los vivos y a sus ancestros. Aquellos, aquellos, sí que eran malvados de manual, aquellos sí que asustaban con su mediocridad, su avaricia, su promiscua ética y moral, falta de tolerancia y de formación humana y social. Tenían que desaparecer. Fue justa y necesaria la voz del Pueblo que gritó, uno a uno, a los Tengo tengo tengo: “ ¡Tú no tienes nada!”… Y, ante tal desacato y falta de sumisión, aquellos divinizados entraron en pánico y, en la carrera por un abisal pasillo, el grito del calvo cadavérico de Munch, les persiguió sin descanso. Y… al final de la huida, tras una enorme puerta negra, les esperó Beethoven, con una afilada batuta, dirigiendo “ El Destino” : “¡Tan ta ta chan, tan ta ta chan!” Y… en los bises del concierto, Mozart, interpretó al piano su Réquiem, acompañado por un coro de ángeles caídos, que entonaron: “¡Kyrie eleison, Criste eleison!”. Y… para dar por finalizadas las exequias, con lágrimas de Lacoste, cual suprema plañidera, Lola Flores cantó: “¡Ay, pena, penita, pena!” . Y… el bendito y justiciero Karma se puso de parte del Pueblo.                                                                                                                                                                                                                                                                                                 “ Los extremos no son buenos. En la Democracia está la perfección, lo demás es mal agüero”, dijo un noble hidalgo a su escudero.                                                                                          (Esta es una historia de ficción y cualquier parecido con la realidad es pura… ¿coincidencia?).                                                                   María Purificación Nogueira Domínguez

  Abascal e Tamames-Tamames e Abascal- amosaron  no pasado debate parlamentario da moción de censura de Vox unha volta á España da caspa (seica millóns aínda viven nela), mentres o PP de Núñez Feijóo  non foi quen de se distanciar da proposta do extremismo nin votando en contra nin proxectando na opinión pública unha mensaxe clara de afastamento a respecto de semellante nível de casposidade.

  As maiorías sociais na Europa toda entendemos os valores da convivencia plural  e da tolerancia. Sendo plurais as nosas sociedades é ben lóxico que as persoas que son os seus representantes políticos teñan distinta fasquía e xeitos de vestir e de se expresar diferentes. Abascal pensa que hai un só xeito de vestir con dignidade nos Parlamentos, porque lle nega a cualidade da cidadanía a millóns que votamos distinto. Velaí o seu radical afastamento co que sinten e pensan as maiorías. A definición política da españolidade que esas verbas reflicten son propias dunha España monolítica, autoritaria e clasista.

 Pola súa banda, Tamames asumiu as teses anticientíficas do pseudohistoriador Pío Moa para defender que a guerra civil comezou no 1934 e tentar pór no mesmo nível de desprestixio a legalidade republicana e-na Galicia-estatutaria e a xenocida agresión dos rebeldes franquistas. Tamén tentou vencellar indisolúbelmente o réxime do 78´ á mera evolución monárquica do próprio réxime franquista, cando datou a “democracia española” na aprobación da lei de reforma política de 1976 no canto de a vencellar ao proceso complexo de aprobación da Constitiución e dos Estatutos das nacionalidades que a enchen, amplían e a dotan dun fondo sentido plurinacional que agora os namorados do réxime do 78¨ seica refugan.

Reflectiu tamén Tamames a súa adhesión clasista ás peores propostas económicas da dereita española , ao refugar un moi curto SMI de 1082 €/mes que disque “España no se lo puede permitir” e ao propugnar a extensión da sanidade privada no noso sistema prestacional da saúde pública. E como o benestar público sempre vai vencellado ao autogoberno, propugnou ao tempo que esa extensión da sanidade privada habería desenvolverse ao abeiro dunha xestión sanitaria única, recentralizada dende ese Madrid onde queren negociar exclusivamente as grandes empresas de sector. Tamén propugnou esa mesma recentralización na xestión e contidos da educación, que habería ser unilingüe en castelán.

Proxectaron Tamames e Abascal, Abascal e Tamames, unhas sociedades onde mulleres, inmigrantes, colectivos LGTBI, persoas traballadoras e librepensadoras e todas aquelas que antepoñemos a nosa cualidade nacional galega á formal cidadanía española  non haberíamos ter espazo nin voz de noso. Proxectaron unha España da casposidade que rexeita os valores liberais e democráticos da Europa plural de 2023.

 Son millóns en todo o Estado os que apoian a mensaxe clasista, machista, iliberal e antigalega de Tamames e Abascal. O máis grave é que aínda non  ollamos a única reacción posíbel de Núñes Feijóo: rachar de vez con estes inimigos da democracia e da convivencia.

As crises vividas, nos últimos días, por algunhas entidades bancarias europeas e norteamericanas fixéronme lembrar as palabras escritas polo economista John Kenneth Galbraith no outono de 1987 -cando se rexistraba un novo desequilibrio financeiro en Wall Street- enumerando as semellanzas e as diferenzas con aquela histórica desfeita de 1929, preludio dun conxunto de acontecementos que rematarían no estoupido da II Guerra Mundial.

Memoria, cobiza e confianza: velaquí tres referencias terminolóxicas que nos poden permitir un achegamento aos elementos constitutivos das crises financeiras experimentadas nas últimas décadas.

Galbraith afirmaba que nos mercados onde se negocian recursos financeiros non existe unha memoria solvente que permita aprender dos episodios anteriores para non repetir as prácticas causantes dos desastres precedentes. Esa carencia é consecuencia da preponderancia da cobiza como criterio fundamental na conformación do comportamento das persoas e institucións que participan neses mercados. A pretensión continuada de obter o máximo beneficio, sen limite ético algún, remata por orixinar alteracións importantes na teórica harmonía que debería presidir o funcionamento desa parte do universo económico. Finalmente, o paradoxo fica instalado no corazón do propio sistema: todos os actores que se moven no escenario afirman que a confianza é unha peza básica na estabilidade do capitalismo pero non renuncian a facer o que sexa para maximizar as súas ganancias. O fin xustifica todos os medios. A confianza invocada resulta, ao cabo, unha coartada retórica, sen capacidade para mudar a realidade.

Ao remate desta década vanse cumprir 100 anos dende aquel histórico afundimento da bolsa neoiorquina. A partir dese momento, houbo unha maior coincidencia sobre a necesidade de fixar novas e mellores regulacións dos mercados financeiros. Porén, os sucesivos acontecementos vividos posteriormente demostraron as eivas das normas establecidas e a neglixencia dos organismos encargados da súa efectiva aplicación. Nestes días, relatando as peripecias do «Silicon Valley Bank» e do «Credit Suisse» constatouse a presenza das vellas pantasmas: falta de transparencia na actuación das entidades afectadas, existencia dalgunhas prácticas pouco ortodoxas, excesiva relaxación na aplicación dos controis polos reguladores…A pesar das pretensións invocadas, a realidade é teimuda: o código que guía o comportamento dos operadores financeiros subordina calquera criterio á consecución do maior beneficio no prazo mais curto posíbel.

Estamos asistindo, agora, a unha nova versión do que xa se contemplara no ano 2008: cando as cousas pintan mal no ámbito do negocio bancario, considerase pertinente a intervención das autoridades públicas. As modalidades poden variar: nacionalización total ou parcial das entidades afectadas; facilitar a obtención de recursos líquidos inmediatos a través de préstamos dos bancos centrais; incentivar a adquisición das entidades mais vulnerábeis por outras que presenten mais fortalezas…Cando isto sucede non se escoitan as voces que, habitualmente, rexeitan con moita belixerancia outras propostas de intervención gobernamental nos mercados enerxéticos e alimentarios. A CEOE -ou a CEG- aplauden as medidas que se toman para rescatar bancos pero non queren saber nada sobre as ferramentas que se poderían utilizar para frear o encarecemento dos alimentos, da electricidade ou dos combustíbeis. As incongruencias non rematan aí: apoiase decididamente que UBS -o principal banco suízo- absorba «Credit Suisse» a pesar de que iso vai supor unha notábel perda de emprego e vai reducir substancialmente o nivel de competencia e , xa que logo, prexudicar aos clientes individuais e/ou empresariais. A dupla vara de medir goza de boa saúde entre aqueles que se encargan de elaborar os relatos sobre estas crises que regresan cada certo tempo.

Polo demais, non é realista pensar que este desaxuste financeiro non vai provocar efectos negativos na evolución doutras variábeis económicas (crecemento económico, desemprego, inflación…). Hai 15 anos, afirmábase que a treboada das hipotecas «subprime» non ía saír do recinto norteamericano e xa sabemos o que pasou pouco tempo despois nas economías e nas sociedades do sur de Europa. Non existen garantías de que non se repitan eses fenómenos aínda que sexa con intensidades e características diferentes.

Xesús Veiga

Non foi posíbel. Outravolta PSOE e Unidas Podemos rexeitaron sumar coas forzas da maioría da investidura e fracasou a reforma da lei de seguridade cidadá que derrogaría a “lei mordaza”. Um enxendro lexislativo impsoto pola maioría absolyta do PP no 2015 que limitou substancialmente os dereitos fundamentais de libre expresión, xuntanza e manifestación e máis o de asilo.

  Cómpre lembrarmos dos antecedentes históricos. A enxurrada de reivindicacións sociais, económicas e políticas na rúa dende o 11-M de 2011, que amosou a gravísima crise do chamado pacto da transición que, porén, non xerou graves trastornos da convivencia cívica na rúa. E unha maioría absoluta do PP que decidiu normativizar  ferramentas contrarias á tradición liberal e democrática das democracias europeas para   desincentivar aas demostracións públicas na rúa e a liberdade de expresión fronte aos axentes dos corpos de seguranza.

  O PSOE, canda  IU e Podemos, prometeron  derrogar esta reforma tan axiña lles pose posíbel. Mais a coalición das esquerdas españolas leva xa in office tres anos e dous meses e durante todo este tempo non foron quen a cumprir a súa promesa. E, cando tiñan a posibilidade de facelo ( no Congreso estatal haio poucos días) amosaron o seu medo ás reaccións da dereita española e do corporativismo das organizacións sindicais policiais Jucil e Jupol e rexeitaron incluir na reforma catro contidos fundamentais: i) a prohibición do uso policial das pelotas de goma e doutro perigoso material nas demostracións públicas, ii) a proscrición das devolucións en quente de persoas que tentan atravesar as fronteiras, práctica inhumana que atenta contra do dereito de asilo, iii) suprimirmos a presunción de veracidade do relatorio fáctico dos atestados policiais cara posíbeis xuizos posteriores e iv) a esixencia de que o funcionariado policial xustifique obxectivamente os feitos que motivan as acusacións por faltas de desobediencia ou respecto á autoridade policial.

 Nunha democracia liberal avanzada cómpre interpretar expansivamente as liberdades de expresión e libre xuntanza e demostración na rúa. Os Corpos policíais están para garantir o libre exercicio dos nosos dereitos, nomeadamente dos dereitos fudnamentais e liberdades públicas e, xa que logo, haberían esixir dos Executivos e Lexislativos medios materiais e humanos abondo e normativa acaída para cumprir esta súa finalidade e protexernos, non para limitar os nosos dereitos. Malia todo, é xusto recoñecermos que son ampla maioría as persoas integrantes destes Corpos que saben isto e só unha minoría,  activada dende as dereitas radicais españolas,  a que pide ferramentas propias das policías chinesa, iraniana ou saudíta.

 Mais nesta lexislatura xa non será posíbel. Como tampouco a derrogación da pena de cárcere permamente revisábel ou do delicto de inxurias á Coroa. Velaí un grave fracaso das esquerdas españolas.

*Xoan Antón Pérez-Lema é avogado e analista político

Cando, no mes de Marzo de 2020, a Organización Mundial da Saúde (OMS) certificou a existencia dunha pandemia provocada por un virus até entón descoñecido -e do que, por certo, segue sen existir un diagnóstico común suficientemente contrastado sobre a súa orixe-, produciuse unha ruptura notábel na vida social e nos códigos normativos deseñados anteriormente por todos os gobernos e organismos internacionais.

Esta imprevista catástrofe sanitaria provocou danos moi graves na poboación (mortes, afectacións permanentes na saúde, empeoramento das condicións de vida e traballo de millóns de persoas…) e alimentou debates importantes sobre a necesidade de revisar a calidade dos modelos de benestar social existentes e reconsiderar algunhas dinámicas económicas dominantes no sistema mundial.

Tres anos despois do estoupido desta crise, non se pode afirmar que se teñan acometido cabalmente os cambios propostos ou suxeridos durante os meses mais duros da pandemia. Concretamente, no ámbito do Estado español non se ten realizado unha auditoría sistemática que permitira identificar as feblezas -e tamén as fortalezas- detectadas nas actuacións das Administracións públicas concernidas. Hai dous sectores nos que semellantes carencias analíticas resultan mais graves: a situación dos sistemas sanitarios públicos e das redes de atención ás persoas maiores e/ou dependentes.

No caso da sanidade, non se aproveitou a oportunidade do masivo apoio demostrado pola cidadanía aos esforzos desenvolvidos polas equipas humanas nos momentos mais duros da incidencia da COVID e non se adoptaron medidas que mudaran substantivamente as limitacións preexistentes nas estruturas sanitarias.

Recentemente, Amnistía Internacional presentou un informe moi revelador do sucedido nas residencias de maiores ubicadas no territorio español: mais de 35.000 persoas morreron neses centros e non se depuraron, a día de hoxe, as responsabilidades derivadas de tal circunstancia. A case totalidade das investigacións abertas no eido xudicial foron arquivadas e practicamente non se promoveron indagacións exhaustivas no seo das institucións políticas representativas. Para as familias afectadas non existiu a reparación que requiría a dimensión da traxedia vivida. Para o conxunto da sociedade non houbo o imprescindíbel balance crítico que permitira establecer unha nova folla de ruta  para mellorar a prestación deste servizo básico dun Estado de benestar digno de tal nome.

Conforme nos fomos afastando daquel fatídico 2020, desapareceron do debate público as reflexións sobre a pertinencia de revisar algunhas das dinámicas instaladas no funcionamento do sistema económico ou de cuestionar algúns dos vectores que veñen presidindo o desenvolvemento de sectores moi relevantes do mesmo. Falouse, por exemplo, da comenencia de corrixir aspectos nocivos asociados á deslocalización de determinades actividades produtivas (lémbrense os graves problemas padecidos nos primeiros meses para asegurar o subministro de material sanitario). Tamén se evocou a pertinencia de redefinir os modelos turísticos para reducir as dependencias excesivas e os impactos negativos sobre a sustentabilidade ambiental. As expectativas xeradas naquel momento non tiveron tradución práctica significativa: recuperouse a normalidade pero non a que se anunciaba como «nova» senón a que xa se coñecía antes da pandemia.

As mudanza mais visíbeis que se teñen operado neste período fan referencia ás respostas dadas no escenario da UE. Se na grave conmoción rexistrada a partir da crise financeira iniciada nos USA en 2008 a reacción da Comisión e do BCE foi o chamado «austericidio» (aplicación de fortes medidas de redución do gasto público nos países do sur da Europa comunitaria), nesta ocasión a resposta foi notabelmente diferente: suspensión temporal das regras relativas ao déficit e ao endebedamento das Administracións (anunciase, agora, que serán recuperadas para o 2024) e posta en funcionamento de políticas expansivas do gasto público mediante a provisión de fondos extraordinarios financiados conxuntamente polos órganos da UE. Se a iso engadimos a acción concertada no ámbito da adquisición de vacinas para neutralizar unha parte dos efectos mais destrutivos da pandemia, obteremos a conclusión de que o shock provocado pola COVID permitiu restaurar unha parte da confianza perdida polas poboacións europeas ante as políticas acometidas no pasado recente polas institucións comunitarias. A pesar de todas as limitacións que se podan sinalar e das incógnitas que penduran sobre o futuro, nestes meses demostrouse que era unha falacia aquela pretensión de que só era viábel unha determinada orientación de política económica para enfrontar as crises graves padecidas polas diferentes sociedades da nosa contorna

Xesús Veiga, economista, ex-deputado do Parlamento de Galicia, profesor xubilado da USC