No Centenario da morte de Joaquín Costa Martínez

Joaquín Costa Martínez

“Despensa, Escola e sete chaves ao sepulcro do Cid”

Neste ano cúmprese o centenario do falecemento en Graus provincia de Huesca, á idade de 65 anos do xurista, erudito, historiador e ensaísta , D. Joaquín Costa, o último e quizais máis importante elemento de referencia no pensamento rexeneracionista español. Doutor en Dereito e Filosofía e Letras, exerceu profesionalmente como notario, letrado de Facenda e durante un tempo a docencia. Tamén foi profesor da Institución Libre de Ensino.

Nos seus ensaios sobre a realidade española mostrouse como un intelectual critico  ligado ao krausismo. A perda das últimas colonias sumiu a España nunha profunda crise agravada por unha situación económica que tiña sumido ao país na maior pobreza á que non era allea os enormes gastos militares. Neste contexto, xurdiron voces de moi variado significado que reclamaban unha rexeneración  sendo a de Costa unha das máis críticas. Postulou a recuperación da economía e da sociedade agrarias a partir das tradicións españolas (Colectivismo agrario en España, 1898) e dunha política de fomento (Política hidráulica, 1911), como base para a reconstrución do país e a súa inserción entre as potencias europeas (Reconstrución e europeización de España, 1900).

De conviccións republicanas, fracasou no seu primeiro intento por facerse elixir deputado, acentuando desde entón a crítica ao dominio dos caciques no medio rural, que corrompía as eleccións e terxiversaba o sentido do sistema parlamentario (Oligarquía e caciquismo como a forma actual de goberno de España, 1901-02). Consciente de que os vicios caciquis eran comúns a todos os partidos do réxime da I Restauración, canalizou a súa actividade política a través de organizacións do tipo da Asemblea de Cámaras de Comercio e posteriormente a Unión Nacional. Ante a pouca eficacia destes mecanismos Costa abandono o proxecto en 1903 presentándose ás eleccións nas candidaturas de Unión Republicana pola que obtivo un escano que non chegou a ocupar polo seu  estado de saúde.

O fracaso da U.N. que lle afectou fondamente, asociouno á situación española, e á propia monarquía en “Quen deben gobernar despois da catástrofe, Reconstitución e europeización de España”, apoiada nunha espectacular enquisa, documentada denuncia da corrupción que corroía o sistema canovista, realizada desde o Ateneo de Madrid, con colaboración de personalidades como Pardo Bazan e Unamuno. Unha vez coñecida Costa foi afastado de todos os estamentos políticos do sistema.

As súas críticas ao réxime oligárquico da I Restauración, a que culpa do atraso nacional, expresaba a frustración das clases medias españolas ante a pobreza do país e a da incapacidade para dotarse dun sistema político moderno. Invoca para solucionalo a actuación persoal dun “cirurxián de ferro” capaz de desmontar  o caciquismo. Anticipa con iso  a solución autoritaria que chegaría coa ditadura de Primo de Rivera. O que motiva que relaciónese a Costa coas orixes do pensamento fascista.

Costa como resumo definitivo da enquisa (1902) elabora un programa de “ENUNCIADOS PRÁCTICOS”, case o seu testamento político, nos que mestura  grandes horizontes e algunhas preocupacións menores, case de carácter localista:

1. Cambio radical na aplicación e dirección dos recursos e enerxías nacionais (orzamento envorcado en educación, colonización interior, obras hidráulicas, repoboación forestal, investigación científica, etc.),“en suma, desafricanización e europeización de España”.

2. Reforma da educación en todos os seus graos, refacendo e refundindo ao español no molde europeo. O plan é moi detallado e nel obsérvase o sinal de D. Francisco Giner dos Ríos.

3. Abaratamento rápido do pan e da carne (aumentando a produtividade e favorecendo o creto agrícola).

4. Un sistema de novo comercio.

5. Melloramento dos camiños de ferradura.

6. Subministración de terra cultivable, con calidade de posesión perpetua e de inalienable, aos que a traballan e non a teñen propia.  Para iso propón derrogar as leis desamortizadoras relativas aos concellos, autorizando aos Concellos para adquirir novas terras, creando hortos comunais… Onde isto non baste, expropiación e arrendamento de terras….

7. Lexislación social (contrato de traballo, seguro social, caixas de retiro).

8. Sanear e europeizar nosa moeda, mediante a europeización da agricultura, da minería e do comercio, da educación nacional, da administración pública e da política, así xeral como financeira, que repoña a confianza de Europa en nós.

9. Creación dun poder xudicial digno da súa función.

10. Autogoberno local: municipalización de servizos públicos e de certas industrias ou comercios (tranvías, teléfonos, iluminación, baños, lavadoiros, forza motriz, tafonas, carnicerías, xeo, etc.).

11. Renovación do liberalismo abstracto e legalista imperante, que mirou non máis a crear e garantir as liberdades públicas co instrumento ilusorio da Gaceta. Substituílo por un neoliberalismo orgánico, ético e substantivo, que atenda a crear e alianzar ditas liberdades con actos persoais dos gobernantes principalmente, dirixidos a reprimir con man de ferro e sen tregua a caciques e oligarcas.

Un apuntamento de  “A terra e a cuestión social”

“Despois de medio século de pronunciamentos, manifestos, revolucións,  cambios de réxime e de dinastía, proclamación de Constitucións  temos o que se pedía, constitución liberal,  sufraxio universal, dereitos individuais e, con todo, seguimos o mesmo que estabamos: o pobo xeme na mesma servidume que antes, o súa mísera sorte non cambiou no máis mínimo.

E sabedes por que?  Porque esa liberdade non se coidaron máis que de escribila na “Gaceta”,  porque non se coidaron de afianzala dándolle corpo e raíz no cerebro e no estómago, promovendo unha transformación fonda da agricultura, que faga producir dobre que ao presente e diminúa o prezo das subsistencias, e, mediante a difusión da propiedade territorial, elevando aos braceiros á condición de terratenentes.  Non viron que a liberdade sen garavanzos non é liberdade. Non viron que por encima de todas as Constitucións e de todos os dereitos individuais o que ten a chave do estómago ten a chave da conciencia, e, por tanto que o que ten o estómago dependente de alleas despensas non pode ir onde quere, non pode facer o que quere, non pode pensar como quere, non pode o día das eleccións votar a quen quere; non reflexionaron que o que non sabe é como o que non ve, e que o que non ve ten que ir conducido por Lazarillo onde o Lazarillo quere levarlle, que raras veces é onde ao cego convenlle, que case sempre é onde convenlle ao lazarillo,  a revolución non puido render froito algún, quedou estéril”.

Acerca de Contraposición

Un Foro de Estudios Políticos (FEP) que aspira a centrar el debate sobre los diversos temas que afectan a la sociedad desde la transversalidad, la tolerancia, la libertad de expresión y opinión. Desvinculado de corrientes políticas o ideologías organizadas, pero abierto a todas en general, desde su vocación de Librepensamiento, solo fija como límite de expresión, el respeto a las personas y a la convivencia democrática. El FEP se siente vinculado a los valores republicanos, laicos y civilistas como base de una sociedad de librepensadores sólidamente enraizada en los principios de Libertad, Igualdad, Fraternidad.
Esta entrada fue publicada en ESPACIO LITERARIO. Guarda el enlace permanente.

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s