Vaclav Havel, a revolución de veludo

Vaclav Havel

A vida de Vaclav Havel parece unha obra de arte, dixo fai uns anos Milán Kundera. Havle dicía de si mesmo  “Non son un anxo nin tampouco Deus e non teño capacidades sobrehumanas, nin o poder de Heráclito. Non cambiarei a esta nación… Simplemente estou disposto a servirlle o tempo que poida”. Remata as súas reflexións dicindo “Nós non somos os que eliximos a política, a política elixiunos a nós. E o que facemos, facémolo para chegar a unha orde que nos evite ter que dedicarnos á política”. Con esta cita recollía o pensamento do seu amigo o xornalista e activista polaco Adam Michnik.

Con todo, Havel dedicou os seus dons individuais a servir non só ao seu país, senón a toda a Europa postcomunista, aínda que para iso debese de renunciar a unha certa inxenuidade das súas ideas orixinais. As súas actitudes e comportamentos exerceron unha poderosa fascinación sobre a súa persoa, un presidente que na súa nova función negouse a cambiar os seus costumes ou os seus amigos. Pero si fose só iso, o “efecto Havel” desvaneceriase a pouco de 1990, cando Bush, o Dalai Lama, Margaret Thatcher, os Rolling Stones, o Papa e Mitterrand visitáronlle sucesivamente en Praga. Pero non se desvaneceu. O legado de Vaclav Havel foi converterse na garantía de que esta parte do mundo merece que a tomen en serio e de que ademáis merece axuda. Así o subliñou nas súas exequias  Madeleine Albright engadindo, “Para os estadounidenses, Vaclav Havel era a proba de que os pobos de Europa Central querían pertencer a Occidente”.

Convertido nun símbolo da loita polas liberdades, pasou cinco anos na cadea.. Cando as reformas de Mijail Gorbachov na URSS debilitaron a posición comunista en Checoslovaquia, Havel participou na fundación do Foro Cívico que aglutinou a maior parte da oposición (1989). Encabezou a chamada “Revolución de Veludo”, que, apoiada por unha gran movilización popular, conseguiu o desmantelamento da ditadura sen derramamento de sangue e instaurou en Checoslovaquia un réxime democrático, presidido  polo propio Havel.

En 1997 Havel tras haberse sometido a unha complicada operación de pulmón, e nun ambiente cada vez máis complicado no país, a República Checa chegaba ao fin do seu “milagre económico” así como ao fin dunha era á que asociabaselle simbólicamente, volveu aceptar o reto e no seu último mandato o país entrou na OTAN e na UE pola porta principal.

Sempre fixo exactamente o que pensou que era o correcto. Falaba constantemente de aspectos que non eran precisamente agradables de escoitar, sobre todo logo de estar anos escoitándoos unha e outra vez: a ética, a conciencia, a responsabilidade, pero tamén o racismo e a corrupción, cuxos perigos recoñeceu rapidamente a principios dos anos noventa. E fíxoo sendo plenamente consciente do risco de que a xente medise as súas palabras segundo as súas propias experiencias e o que el mesmo faría. Ao parecer, un enfrontamento entre a autoridade moral e a política no mundo real non pode acabar sen un certo desencanto.

Entre as súas luces e  sombras  estaba a súa xigantesca estatura moral á hora de diseccionar a brutalidade e os erros do sistema comunista. Pola contra a súa grandeza diminuía notoriamente cando observaba as contradicións e males de Occidente. Ante os excesos, abusos ou inxustizas perpetrados no mundo capitalista adoitaba mostrarse xordo e excesivamente comprensivo.  Violaba con iso o valor elemental dun intelectual da súa dimensión. A capacidade de enxuiciar sen caer no infantilismo de considerar que o inimigo do noso inimigo é por iso forzosamente  amigo noso. Ninguén, e menos un gran intelectual, pode caer en desculpar as vilezas dos que considera afines coa escusa  de que todo vale para vencer ao suposto inimigo, indigno e malévolo por cometer iguais vilezas. Pero isto non resta a brillantez e dignidade deste intelectual e político checo, último presidente da República Checoslovaca e primeiro da República Checa.

Hai unha figura en Havel,  que Jana Machalická, define  como “o último dramaturgo verdadeiramente internacional que habemos ter nos últimos sesenta anos” A crítica literaria de “Lidové  noviny” rememora como na década dos setenta os comunistas fixeron todo o posible para “borrar do mapa” a Havel como dramaturgo, algo que foi en balde… Cando a finais dos 80, as súas obras, “Festa no xardín” (1963), “Audiencia” (1975), “A inauguración” (1975), e “Longo desolato” (1984), empezaron tímidamente a representarse nos teatros, e non só en apartamentos-teatro clandestinos, “foi o sinal de que o réxime estaba nas últimas”, apunta Jana Machalická. E cando este caeu, todos os teatros querían ter a Havel en cartel.  “O seu estilo é inimitable, e aínda así sempre diferente, irritante e cheo de misticismos”, describe a crítica. A través do emprego dunha “poética especial que vincula o grotesco co teatro do absurdo, as obras de Havel chegan ao fondo dos temas que trata”… A filosofía de Havel”, con todo, “non pode entenderse sen a conciencia da súa obra dramática”. A súa última peza, a que quería titular “Sanatorio”, está inacabada.

Havel conseguiu retratar mediante as súas obras de teatro e os seus ensaios a inhumanidade e o absurdo do chamado comunismo real. Faino cunha lucidez, non exenta de ironía. A súa clarividencia ante as consecuencias da alienación sen límites que causa un réxime totalitario retrata con ambiente asfixiante os dilemas morais que atopa un home, un disidente, cando debe afrontar a disxuntiva entre unha vida fácil fabricada mediante a renuncia á verdade ou ben a persecución ou ata o cárcere que conleva seguir enfrontándose ao poder.

Havel, nacido en Praga en 1936  estudou Teatro na Academia de Artes de Praga e seguiu unha brillante carreira como dramaturgo, na que destacan obras como Festa no xardín (1963), O comunicado (1965), Dificultade de concentración (1968), Audiencia (1975), Inauguración (1977), Protesta (1979), Longo desolato (1985) ou A tentación (1986). En todas elas critica o absurdo da sociedade actual.

A política oficial faríalle asumir compromisos. Pero nunca contra a verdade. E ata o final, xa retirado na súa casa de Hradecek, lonxe de Praga, mantívose firme na súa esixencia moral contra todas as ditaduras, contra todas as violacións dos dereitos humanos. E contra o peor inimigo moral que para el era a indolencia, a indiferenza ante a inxustiza e o atropelo polo poder. «O que se acomoda coa inxustiza ou é indiferente ante a opresión é tan responsable como o que a comete».

Havel, un importante referente moral de nosa era. Foille outorgado o Premio Carlomagno en 1991. O 1994 recibiu a Medalla da Liberdade concedida polo goberno de EEUU e en 1997 o Premio Príncipe de Asturias de Comunicación e Humanidades.

Acerca de Contraposición

Un Foro de Estudios Políticos (FEP) que aspira a centrar el debate sobre los diversos temas que afectan a la sociedad desde la transversalidad, la tolerancia, la libertad de expresión y opinión. Desvinculado de corrientes políticas o ideologías organizadas, pero abierto a todas en general, desde su vocación de Librepensamiento, solo fija como límite de expresión, el respeto a las personas y a la convivencia democrática. El FEP se siente vinculado a los valores republicanos, laicos y civilistas como base de una sociedad de librepensadores sólidamente enraizada en los principios de Libertad, Igualdad, Fraternidad.
Esta entrada fue publicada en ARTÍCULOS DE OPINIÓN. Guarda el enlace permanente.

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión /  Cambiar )

Google photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google. Cerrar sesión /  Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión /  Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión /  Cambiar )

Conectando a %s