MENOS MAL QUE NOS QUEDA PORTUGAL.-Xoan Antón Pérez-Lema*

Xa cos primeiros Borbóns, a mediados do século XVIII, definíronse as comunicacións por estrada dentro da península ibérica de xeito radial, malia que daquela as estradas a Madrid chamábanlle de Castela (Madrid era daquela un pobo sen muralla nin rúas de pedra). O primeiro camiño de ferro da península foi o Matarò-Barcelona, mais axiña o favor da Monarquía borbónica e dos seus Gobernos a prol de determinados traxectos construiu unha rede ferroviaria radial con centro na vila de Madrid. Ronsel que seguiu Primo de Rivera no seu plan de estradas dos anos 20 do século pasado. Valentín Paz Andrade cóntanos como no 1925-26 a reivindicación dun bó camiño de ferro entre Galicia e Francia (fronte ao tren de Madrid que seica cumpría priorizar, segundo dicía o entón gobernador) determinou o peche do xornal Galicia que dirixía e o seu encarceramento pola decisión daquel tirano.

      No franquismo radicalizouse esta radialidade a prol de Madrid, o que sabe case todo o mundo. O que xa non se coñece tanto é a salvaxe recentralización económica e potenciamento deste esquema radial que desenvolveron os gobernos de Felipe González e JM Aznar, deseñando un aeroporto xigante en Madrid, pretendido único hub aeroportuario do Estado, o que destinaron 6.000 M€ (un billón de pts., con “b” de burro) e construíndo un tren de alta velocidade (TAV) que puxera todas as capitais de provincia “a menos de tres horas de Madrid” (Aznar dixit). Un recente estudo da Generalitat  valenciana achega un dado arrepiante: entre 1988 e 2018 case o 44,5% dos investimentos públicos no Estado fixéronse na rexión madrileña, con menos do 18% do PIB e da poboación. O proxecto da España borbónico, primoriverista, franquista, felipista e aznarista sempre foi radial e centralizado.

      Na Península Ibérica existen tres eixos fundamentais en termos de transporte de mercadorías e interconexión entre portos e camiños de ferro: o eixo cantábrico Galicia-Euskadi-Francia, o atlántico A Coruña/Ferrol-Vigo-Porto-Lisboa e o mediterráneo. Tres eixos que foron abandonados durante ducias de anos, malia que arestora o valenciano ministro Ábalos tente reverter o atraso do corredor mediterráneo, o que a exministra Pastor non foi quen a facer co eixo atlántico.

     Para Galicia a comunicación con Porto e Lisboa é o vector fundamental que lle garante a integración transfronteiriza entre máis de 7 millóns de habitantes (máis de 3,3 do norte de Portugal e 2,7 galegos) e a solución para levar cara Europa as mercaderías producidas ou desembarcadas na eurorexión. Solución, ademáis, cofinanciada con folgura polos recursos da Unión  Europea que quere integrar ambos os dous territorios fronteirizos e non aposta por trapalladas recentralizadoras.

    Porén, o Goberno de Sánchez e Iglesias non lles está por esta solución e na recente cimeira ibérica propuxo priorizar a conexión ferroviaria Lisboa-Madrid no canto do noso eixo atlántico. Portugal, por primeira vez dende o ingreso de ambos os dous Estados na UE, priorizou os evidentes intereses atlánticos sobre esta trapallada. E esixiu a atención bilateral e prioritaria a respecto do eixo atlántico Lisboa-Porto-Galicia.

    Como cantaba o noso Siniestro Total: menos mal que nos queda Portugal.

*Xoan Antón Pérez-Lema, avogado e analista político.

Publicado en ARTÍCULOS DE OPINIÓN | Comentarios desactivados en MENOS MAL QUE NOS QUEDA PORTUGAL.-Xoan Antón Pérez-Lema*

SEPULCROS BLANQUEADOS. Antonio Campos Romay*

Atribuyen a Jesús en el Evangelio de San Mateo esta metáfora. En ella compara a los fariseos con sepulcros blanqueados, relucientes por fuera, pero llenos de podredumbre repugnante y vomitiva en su interior. Metáfora que con diversas variante vale para calificar a hipócritas, farsantes, inconsecuente con sus ideas, que con sus predicas siembran dolosamente semilla vírica  en el pueblo.  

En palabras de ese Evangelio previene Jesús, “Guardaos de los sabios a quienes les gusta andar con vestiduras largas y recibir saludos en las plazas, y los primeros asientos en las sinagogas y los primeros sitios en los banquetes; que devoran los bienes de las viudas fingiendo rezar mucho: ésos recibirán mayor condena” .

Se rasgan con cinismo las vestiduras todo un coro de plañideras por los votos favorables al proyecto de Presupuestos Generales del Estado (seis dentro de ciento ochenta y tantos) del grupo parlamentario de Bildu. Lo hacen desde la bancada donde la derecha pierde su casto nombre y desde otros espacios donde hace tiempo dejaron de ser castos los que los pastorean. En tanto, los mugidos de los hooligans mediáticos, se alzan iracundos desde sus pesebres.

Piadosos demócratas, cristianos quizás algunos, que se invocan constitucionalistas, rogaban a su Dios que la banda armada dejara el crimen y el horror en la sacristía y entrasen en el Templo de la Democracia para orar todos juntos. Fundamentalmente,  gobiernos socialistas del brazo de la sociedad, con soterrada pena de los que en el dolor de los compatriotas veían un filón de votos, acabaron con la ordalía sangrienta.

Un significativo esfuerzo final del presidente Sr. Rodríguez Zapatero y del difunto Sr. Ruvalcaba, derrotó la violencia.  Y se hizo,  pese al  acoso y zancadillas permanentes desde los bancos siniestros de la diestra, donde se desmelenaba con desusado denuedo un enloquecido Torquemada de vía estrecha, que hoy disfrazado de Vox se sienta, para oprobio de la Soberanía Nacional, en la Mesa del Parlamento.

Muchos de aquellos criminales siguen en las cárceles, otros pese a las apariencias, en el ostracismo social. Alguno aún anda huido de la justicia. Una generación distinta, consciente de la brutalidad del drama habido y de su inutilidad, eligió sin dudar votos frente a balas. Pero, hete ahí que los que los que ayer en este Valle de Lagrimas imploraban encarrilasen su vida por la vía política, hoy rugen escandalizados porque actúen en ella… Y más rugen cuando las urnas se abren y legitiman su presencia… En Euskadi  los hacen segunda fuerza política y en el Estado los equiparan a la clásica representación vasca, PNV.

Estos sepulcros blanqueados ayer, cuando aún eran alguien en Euskadi,  pactaron con este grupo presupuestos en ayuntamientos, medidas legislativas y comunicados conjuntos en la Cámara Vasca  y  negociaron varias veces en la Comunidad de Navarra.  Su Sumo Sacerdote, Aznar, los calificaba en tiempos que el terror acogotaba el país, como “Movimiento Vasco de Liberación” y sin el menor reparo acercaba presos terroristas (más de cuatrocientos) a su lugar de origen…  

Son estos, los sayones que hoy azotan con su casposa hipocresía a los publicanos que intentan enderezar con no pocas dificultades en medio de la pandemia, el camino del país. Demócratas a tiempo parcial. Tan parcial, que no les da tiempo para habituarse a habitar en la democracia. Recuerden, solo el que esté libre de pecado puede arrojar la primera piedra.

No sean cínicos señores…No hable Sr. Casado de rayas negras. Tan notorio fracasado en las citas electorales, de la negrura que puede hablar es de su decencia política. Por mucho que lo arropen el ruido de comparsas útiles que aprovechan la batahola para dar voz a sus fobias, frustraciones, o un mal llevar de la gestión de su orfandad  de  focos. 

No sean hipócritas señoras y señores del circo de tres pistas y unidad de destino en el fundamentalismo. Ni sean farisaicos los palmeros que acompañan el cortejo. El único drama que los acongoja, no son ni los muertos ni las víctimas, con las que juegan sin el menor pudor a antojo y conveniencia.

Lo que les resulta intolerable es la percepción de que si se aprueban estos presupuestos, rompiendo la penosa longevidad de las cuentas generales del Sr. Montoro, habrán sido en gran medida inútiles todas las escaramuzas habidas para deteriorar y derribar el ejecutivo, quedando razonablemente expedita la legislatura… Ese si es su drama…

Lo demás son impúdicos fuegos de artificio.

 *Antonio Campos Romay ha sido diputado en el Parlamento de Galicia

Publicado en ARTÍCULOS DE OPINIÓN | Comentarios desactivados en SEPULCROS BLANQUEADOS. Antonio Campos Romay*

O CASTELÁN NON PRECISA DEFENSA.-Xoan Antón Pérez-Lema*

Cando Núñez Feijóo acadou outra maioría absoluta este verán, moitas das análises de fóra da Galicia, mesmo non poucas de medios cataláns e vascos, sinalaban como unha das chaves a suposta priorización do país sobre a sinaléctica PP (“Galicia, Galicia, Galicia”) e máis unha mensaxe aparentemente afastada do mainstream españolista do PP madrileño, de Vox e de Cs, verbalizando sen maiores compromisos reais  un esvaído discurso de aceptación do galego como parte do patrimonio da galeguidade. Velaí que extrañara, dende esa caste de enfoques, a chocante agresividade do presidente galego fronte á solución lexislativa pactada no Congreso que permite a cada Administración autonómica a escolla da súa lingua vehicular, suprimindo a obriga do castelán para todo o Estado que impuxera a Lei Wert,  aprobada só cos votos do PP na lexislatura 2012-2016.

   Analisada no contexto político actual a actitude de Feijóo é chocante. A emenda aprobada no Congreso non lle impón á Administración galega ningunha solución. O que lle da é máis  marxe de manobra. Pode ir cara un sistema de inmersión lingüística, mais tamén pode seguer co fracasado modelo actual. Por outra banda, o castelán é omnipresente e non precisa de protección ningunha, fronte ao galego que se atopa nunha grave situación de minorización, xerada en boa parte polas restricións normativas estatais e autonómicas ao seu pleno status de oficialidade. De feito o Consello de Europa ten denunciado o incumprimento da legalidade europea (“Carta Europea das Linguas”) por parte da Xunta, que veta na práctica o galego no ensino infantil e prohíbe dar aulas de matemáticas, física e química en galego.

     Xa que logo, neste contexto a actitude de Núñez Feijóo afástao dos políticos  moderados e útiles, que tentan xerar inclusión e cohesión social, como Urkullu ou os mesmos populares Pedro Puy e Xesús Palmou e achégao aos políticos dos excesos verbais, que xeran división social e non achegan solucións, como Abascal, Rosa Díaz ou Tony Cantó.

       A actitude contra o galego de Feijóo enténdese, porén, en clave de distraer a atención da xestión sanitaria que está a desenvolver a Xunta. Porque nesta segunda ondada da pandemia Galicia ten ampla autonomía para desenvolver as súas solucións e botarlle as culpas ao Goberno do Estado xa non é a solución válida para todas as situacións. A evolución epidemiolóxica de Galicia non evolúe ben e soubemos esta semana que a Xunta faltara a verdade cando proclamara contar con 6.000 persoas rastrexadoras; só eran 700. O resto é persoal de atención primaria do SERGAS, totalmente ultrapasado na súa capacidade de resposta. Núñez Feijóo sabe que arestora é él quen está á fronte e que a resposta preventiva ten moitas eivas, nomeadamente nos centros de ensino de nas residencias da terceira idade.

         O máis grave desta desaquelada opinión presidencial é que achega o PPdeG ao extremismo lingüístico de Vox, Cs e do PP de Madrid.  E envían a clara mensaxe de que o Goberno galego non está nin polo uso nin pola promoción da única lingua que require de políticas de defensa e promoción neste país.  

*Xoan Antón Pérez-Lema, avogado e analista político

Publicado en ARTÍCULOS DE OPINIÓN | Comentarios desactivados en O CASTELÁN NON PRECISA DEFENSA.-Xoan Antón Pérez-Lema*

UN AJUSTADO NOMBRE DE TORMENTA.-José María Barja Pérez*

         En la diaria información meteorológica, los medios aprovechan con  entusias­mo la asignación de nombres a las tormentas. Estos suelen proceder tanto del Cen­tro Nacional de Huracanes (de la Florida International University), como del Grupo Suroeste europeo (los Servicios Meteorológicos Nacionales de Portugal IPMA, Francia Météo-France, Bélgica KMI/IRM y España AEMet). Una nueva lista de nombres para las «Borrascas con gran impacto» se usó por primera vez el día de inicio de la temporada 2020-21, el 1/octubre, con Alex a propuesta de Mé­téo-France. En esta esquina noroeste de la Península apenas tuvo repercusión, aunque en Francia e Italia «provocó considerables daños y decenas de muertos y desaparecidos.» La siguente borrasca, Barbara, fue declarada por AEMET cuando se estaba formando en Madeira el 20/octubre y «atravesó la Península de suroes­te a noreste», aunque las fuertes precipitaciones que produjo afectaron principal­mente a Cáceres. La magnifica página web Saison des tempêtes hivernales en Eu­rope de 2020-2021 recoge no sólo esos nombres sino también la lista de los que van ser usados por Irlanda, Reino Unido y Países Bajos. Y hace explícita referencia al sis­tema de denominación de anticiclones y borrascas del programa «Adopta un vór­tice» de la Universidad Libre de Berlín. Precisamente ahí apareció el nombre de Ma­rola,  para una baja presión que produjo, este pasado 28/octubre, unas espec­taculares olas en Riazor, cuyas imágenes llegaron a los medios locales. Pero no hubo refe­rencia alguna de esa denominación, y de porqué alguien la patrocinó, siendo un tér­mino que aparece en el DLE, en el Dicionario da Real Academia Galega y que es muy popular en la costa coruñesa por designar al islote al que nombra un dicho marine­ro muy conocido.

Datos:

  • El acrónimo IPMA se refiere al Instituto Português do Mar e da Atmosfera, mientras el de Bélgi­ca se escribe en neerlandés KMI, Königlische Meteorologische Institut y en francés IRM, L’Institut royal météorologique. La versión en inglés de esos acrónimos belgas produce RMI, el cual por otra parte identifica a la Republic of the Marshall Islands, al Rocky Mountain Institute (Colorado) y es el código IATA del Aeropuerto In­ternacional Federico Fellini en Rimini, Italia; además en español significa Renta Mínima de In­serción. Los servicios meteorológicos de Irlanda Met Éireann y del  Reino Unido Met Office nombran a las borrascas que primero les afectan a ellos, nombres que son compartidos por el Grupo Suroeste y a la viceversa, con los que les llegan procedentes del sur.
  • La web de Météo-France explica como ellos ponen los nombres a los ciclones tropicales en sus territorios de ultramar, según las distintas zonas de responsabilidad en las que entran (por lo cual cada uno de ellos incluso va  cambiando de deno­minación en días sucesivos).
  • La entrada marola del DLE dice «movimiento de olas del mar grandes», mientras esa entra­da en el Di­cionario da Real Academia Galega explica «estado de axitación violenta do mar, formando grandes on­das» e incluyen, como ejemplo de uso, la frase «hoxe non saíron pescar porque había marola». El di­cho «quen pasou A Marola pasou a mar toda» hace referencia a las bravas aguas que rodean al islote de A Marola, situado frente a las costas de Dexo, en el municipio de Olei­ros. Confluyen en ese punto las rías de Ferrol, Betanzos y Coruña por lo que suele haber fuer­tes corrientes y grandes olas. Una calle del barrio coruñés de Monte Alto y otra en Dexo, Olei­ros, llevan el nombre de ese paraje de la Cos­ta de Dexo-Serantes, la cual es espacio natural pro­tegido, declarado en 2004 como Lugar de Im­portancia Comunitaria, y en 2014, Zona de Espe­cial Conservación.
  • En la web de  la Universidad Libre de Berlín, con un método establecido en 2002 para becar los estudios de la observación del clima en Europa, aparecen los nombres de las tormentas y de los anticiclones que escogen sus padrinos, los cuales aportan 360 € o 240 €, respectivamente, por una alta o una baja presión. Y así, el pasado 27/octubre activaron, para una depresión que avanzaba hacia el norte de Gran Bretaña, el nombre Marola, patro­cinado por Marola Pe­per  y que dio paso el 29/octubre a otro nombre, Nina (patrocinado por Nina Lahusen). En la gráfica de altas y bajas presiones de ese día, aparece casi sobre Islandia otra depresión más fuerte rotu­lada ex-EPSILON. Son los, restos de un ciclón nombrado por el National Hurricane Center con la letra griega ɛ (“epsilon”), al haber agotado para este año los nombres con inicial latina.
  • Actualmente están disponibles, bajo la licencia de dominio público  Creative Commons, gráfi­cos de predicciones meteorológicas del  Global Forecast System (GFS) que usa el ECMWF (Euro­pean Centre for Medium-Range Weather Forecasts). Basándose en ellos, la compañía checa Windy ofrece en su portal web una detallada información de temperatura, viento y lluvia con previ­siones de varios días. Las animaciones de los vientos ya aparecían en proyectos open source, como Earth, promovido por Cameron Beccario, cuyas imágenes permiten que incluso los  sim­ples aficionados a la meteorología puedan “hacer previsiones” (al recordado estilo de Santiago Pemán). Lo que sorprende del portal de Windy es que los datos se pueden cobtener a nivel local (incluso de barrio) y que muestren imágenes de cámaras en localidades que muestran vis­tas de paisajes durante 24 horas, con cambios de luz, e incluso también cruces singulares de in­tensa circulación en algunos momentos.

         Este 12/noviembre es el inicio de los cinco días de Divali (también llamado Deepavali), el Festi­val de las Luces en honor de la diosa hindú de la salud Lakshmi, en la luna nueva de su mes lunar Kartika (del año 1942). En Azerbaiyán es el Día de la Constitución, que adoptaron por referéndum ese día de 1995; precisamente Armenia y Azerbaiyán acaban de alcanzar un alto el fuego en la disputa de Nagorno Karabaj. Timor Oriental (en portugués, República Demo­crática de Timor-Leste; es miembro de la Comunidad de Países de Lengua Portuguesa) conme­mora, como Día Nacional de los Jóvenes, la masacre de 1991 que inició su guerra de indepen­dencia de Indonesia, culminada en 2002.

*José María Barja Pérez, exrector de la UDC

Publicado en ARTÍCULOS DE OPINIÓN | Comentarios desactivados en UN AJUSTADO NOMBRE DE TORMENTA.-José María Barja Pérez*

NUEVA ESPERANZA Y UN MUNDO DESESPERANZADO…BIDEN.-José Luis Ortiz*

De él se puede decir muchos calificativos, pero los que más le caracterizan son dialogante, pragmático y para Europa es un respiro y supone una posibilidad en las relaciones con Estados Unidos.

Nuevamente retornará el diálogo que Trump omitió y las formas de entendimiento se activarán nuevamente. Quizás algunos líderes europeos emblemáticos como Macron o la misma Merkel, no lo tengan excesivamente fácil, pero a años luz de él trato con el ególatra y ahora, afortunadamente, perdedor, palabra muy usado por el propio, de eso no cabe ninguna duda.

Putin y Trump , antes compañeros de viaje. Ahora con Biden , lo que puede llegar a esperar Putín sean las sanciones  contra la economía rusa. Con China se espera un futuro más dialogante, frente a las amenazas casi constantes del presidente saliente.

No seamos ingenuos, pues la tensión entre China y Estados Unidos no dejará de existir, pero que se relaje no será poco y para la política internacional y global, mucho más favorable que la que hasta ahora ha existido.

Con respecto a Turquía, que Erdogan se había alineado con Trump, no tengo ninguna duda que sabrá sacar beneficio y provecho a esta nueva situación, pues estratégicamente es un país vital en relación con Proximo Oriente y de paso mejoras las relaciones Europa-Turquía, respecto a adversarios como Rusia y China.

Con respecto a Latinoamérica, también está de suerte, a excepción de Bolsonaro y López Obrador, más cercanos a Trump. Nuevamente fluirá el dialogo y con seguridad volverán las conversaciones y la descongelación con gobiernos como el cubano lo que creo incida beneficiosamente en sus ciudadanos.

No olvidemos que Trump, apoyado por Rusia apoyó expresamente el brexit y la desintegración de la UE, ahora debería ser lo contrario.

No debemos olvidar que fue Trump quien dinamitó los dos acuerdos de Bruselas, considerados fundamentales para la lucha contra el cambio climático (la supervivencia de la Tierra como planeta habitable) y el tratado nuclear con Irán.

Realmente Trump era una AMENAZA real para la supervivencia de la UE tanto y al mismo nivel que Rusia, China o el terrorismo yihadista.

Biden tiene fuertes vínculos con Irlanda y ya ha avisado a Johnson de que si incumple el tratado de divorcio firmado con la UE en lo referente a Irlanda del Norte, tal y como ha amenazado, no firmará ningún acuerdo comercial con él. 

Eso es un gran punto de apoyo de Europa frente al Brexit y su separación de Europa, lo que nos coloca a nosotros en la parrilla de ganadores (UE) frente a unos claros perdedores llamado Boris Jhonson.

No todo son ventajas y entre los inconvenientes que pueden propiciar es olvidarse de su voluntad de lograr una “autonomía estratégica” y seguir dependiendo del paraguas de la Seguridad de Estados Unidos, dejando atrás el Acuerdo Europeo de cooperación en materia de defensa (PESCO) en el que se estaba trabajando actualmente.

*José Luis Ortiz, funcionario

Publicado en ARTÍCULOS DE OPINIÓN | Comentarios desactivados en NUEVA ESPERANZA Y UN MUNDO DESESPERANZADO…BIDEN.-José Luis Ortiz*

O FUTURO É KAMALA HARRIS.-Xoan Antón Pérez-Lema*

A persoa vicepresidenta dos USA ten, constitucionalmente, moi poucas funcións. Só as de substituiren á persoa presidenta no caso de incapacidade, demisión ou morte e presidiren o Senado con voto cualificado no suposto de empate. Cando un partido ten, polo menos, 51 senadores sobre os 100 totais os vicepresidentes non adoitan concorrer ao Senado e delegan a súa función. Velaí que a elección da primeira muller vicepresidenta ( filla de persoas pertencentes ás minorías raciais)  non lle garanta exercicio do Poder no curto prazo á electa Kamala Harris. Se o presidente non cesa a vicepresidenta non ten máis funcións que as que lle poida encargar o presidente.

      Mais desta volta é difícil que este conto vaia ser o mesmo. Biden cumpre 78 o 20-N, o que incrementa (tampouco tanto) o risco de substitución a prol de Harris na presidencia. O que si abre substancialmente  é a probabilidade  que non repita como candidato, o que incrementará as posibilidades da californiana de ser a candidata demócrata no 2024.

    Este feito esixirá da vicepresidenta unha ampla presenza política que a faga presente en todos os recunchos dos USA. Mais, a carón desta esixencia, Karmala Harris haberá desenvolver dende o minuto un “in office”   unha axenda de reivindicación feminista e dos dereitos das minorías con propostas concretas que diminúan as radicais divisorias de renda e oportunidades da poboación branca coas minorías de cor. Propostas de radical defensa dos dereitos humanos diante da brutalidade policial. E de reivindicación dunha sanidade pública para todos, no ronsel da Obamacare.

    Fronte desta axenda Harris terá boa parte das elites do Partido Demócrata-PD- (os Clinton, a presidenta da Cámara Baixa Nancy Pelosi ou o propio Presidente eleito Biden), mais a vicepresidenta é a única ponte viábel entre a Casa Branca e a á esquerda do partido, representada polos socialdemócratas de Sanders e por boa parte dos membros dos  Socialistas Democráticos Americanos -SDA- (onde partillan as deputadas federais da Cámara Baixa Alexandra Ocasio-Cortez e Rashida Tlaib) e os movementos sociais, entre eles o Black lives matter. Unha á esquerda  que non vai ficar parada en canto decorran meses sen enfrontar solucións dende Washington a respecto dos fondos problemas de racismo e inxustiza social da América de 2020.

   É verdade que Karmala Harris non é, porén, unha revolucionaria, senón unha progresista pragmática que non dubidou en desenvolver  un relato de law and order cando foi fiscala en San Francisco (2004-2011). Mais como senadora e candidata defendeu propostas que, sen chegar ás de Sanders, Ocasio-Cortez e Tlaib debullan unha axenda vencellada ao progreso das minorías e das persoas en risco de exclusión.

    Porén, cómpre lembrar que USA é un sistema federal onde a Administración de Washington ten amplos poderes nas políticas de defensa e exterior e capacidades moito máis curtas na política interior, só vencelladas á lexislación de dereitos civís, mercantil e laboral, as grandes infraestruturas comúns e ao financiamento de determinados programas de axuda sanitaria e social que poidan executar as Administracións estatais e locais.

*Xoan Antón Pérez-Lema, avogado e analista político.

Publicado en ARTÍCULOS DE OPINIÓN | Comentarios desactivados en O FUTURO É KAMALA HARRIS.-Xoan Antón Pérez-Lema*