Curiosidades: Una fecha muy lejana – José María Barja

José María Barja

Aunque se trata de un simple hecho burocrático no deja de ser sorprendente la fecha de caducidad que consigna el DNI permanente, el disponible para todos los que han cumplido 70 años y para grandes inválidos mayores de treinta años. Bajo el texto “Válido hasta”, aparece escrito 01 01 9999 que como fecha es muy lejana y que además correspondería al viernes en que se abre la Puerta Santa para el último Año Santo Compostelano del noveno milenio.

Esta curiosidad del DNI se une a otras que se han incluido en su diseño y no la falsa que se ha difundido: que en el dorso, el dígito que precede a los apellidos y el nombre, cuenta las personas que comparten esos patronímicos. En realidad es un dígito de control de todo el texto que precede, para asegurar la ausencia de errores de lectura óptica, del mismo modo que la letra del NIF detecta los errores, inocentes o provocados, al escribir los dígitos del DNI.

Que esa caducidad casi eterna fue empleada también para el vencimiento de preferentes, como denunció en una entrevista el abogado Pablo Rodríguez-Palmero (“Los bancos han hecho firmar preferentes que vencen el año 9999” Público 15/julio/2012) quien sugería que «al parecer ese número era el más elevado que admitía el sistema informático, que no aceptaba un dígito más para hacer constar 10.000.»  José María Barja 13/febrero/2013.

La distancia de siete milenios es tan desmesurada que, ni comparando con las más antiguas civilizaciones, somos conscientes de su longitud. Según los egiptólogos Keops comenzó a reinar en 2589 a. C.; tendríamos que multiplicar por 1,73 el número de días entre hoy y ese año para alcanzar los 2.916.783 de días que hacia delante separan la fecha de hoy y la lejanísima impresa en el DNI. Sólo Frank Herbert en su saga Dune, imagina un futuro a más de 20.000 años, eso sí, como un gran imperio galáctico de estructura feudal.

Desde hoy hasta el 9999 incluido, habrá 1117 Años Santos Compostelanos (en cada ciclo de 400 años hay 56). Aunque para entonces posiblemente se habrá perfeccionado la regla gregoriana de los bisiestos, fijando que los múltiplos de 4.000 no lo sean, se mantendrá ese número porque la usual secuencia 6-5-6-11 (1993–1999–2004–2010–2021) se alterará al pasar por 4000 y 8000 en 6-6-6-10 (3993–3999–4005–4011–4021;7993–7999–8005–8011–8021).

El DNI estaba regulado inicialmente por el Decreto 196/1976 (BOE núm. 38, de 13 de febrero), firmado por el Ministro de Gobernación Manuel Fraga Iribarne; comienza refiriendo «Creado el documento nacional de identidad por Decreto de dos de marzo de mil novecientos cuarenta y cuatro… ».

El Real Decreto 1245/1985, de 17 de julio, firmado por el Ministro del Interior José Barrionuevo Peña, lo define: «El Documento Nacional de Identidad es el documento público que acredita la auténtica personalidad de su titular, constituyendo el justificante completo de la identidad de la persona», suprimiendo la anterior afirmación de que «constituye el único y exclusivo justificante completo de la identificación de la persona.» También suprimió que «podrá hacerse constar, a solicitud del interesado, exclusivamente un título nobiliario reconocido en España y que legítimamente ostente, y el grupo sanguíneo que posea.»  La regulación actual es el Real Decreto 1553/2005, publicado en la Nochebuena de 2005, donde se explicita que en el reverso llevará «caracteres OCR-B de lectura mecánica.»

El número del DNI tiene carácter de único, y por tanto no puede ser reutilizado. En el anverso del documento aparece un chip en el que se almacenan los datos que se detallan en el artículo 11.4 del RD de 2005 (imágenes digitalizadas de la fotografía y la firma manuscrita, plantilla de la impresión dactilar del dedo índice de la mano …). También se leen las primeras consonantes de los apellidos y el nombre, sobre una transparencia que muestra la fecha de expedición del documento, el cual es identificado por tres letras y seis números bajo el acrónimo IDESP. La magnífica página web de Josep Portella Florit, josep-portella.com/es/escritos/desmitificando-los-numeros-del-dni/, demuestra de forma práctica como se calcula el dígito de control que aparece entre los caracteres OCR del dorso del documento, justo antes de los apellidos. El estándar internacional de esos caracteres provoca que, mientras en el anverso se usa el formato de fechas más común de día, mes y año, ahí las fechas estén escritas en formato aammdd, locual facilita a cualquiera a quien mostremos el DNI conocer nuestra edad.

La frase «Felipe de Borbón, con DNI 015, será un rey muy diferente a su padre» (El País Semanal3/febrero/2013) desata la curiosidad sobre los primeros números asignados. Y en el ciberespacio se obtienen presuntas respuestas: el 1 fue asignado a Francisco Franco, el 2 a Carmen Polo, el 3 a Carmen Franco; los números del 10 al 99 están reservados a los miembros de la Familia Real: el 10 para Juan Carlos I de España, el 11 para Sofía de Grecia, el 12 para la infanta Elena, el 13 fue omitido ¿superstición?), el 14 para la infanta Cristina, el 15 para Felipe de Borbón y Grecia, el 16 para la infanta Leonor y el 17 para su hermana Sofía. Queda por responder cuales son los números asignados a Froilán y Victoria de Marichalar y Borbón y a sus cuatro primos Urdangarín y Borbón.

13/febrero/2013: en este Idus Februarii cae Miércoles de Ceniza (festividad que oscila entre el 4/febrero y el 10/marzo); en la República de Irlanda es National No Smoking Day (porque fumar es uno de los vicios que hay que abandonar en Cuaresma; en Reino Unido se utilizó así sólo el Ash Wednesday de 1984, dejándolo desde entonces en el segundo miércoles de marzo); además es Día Mundial de la Radio, proclamado en 2011 por la UNESCO pues en éste día de 1946 se creó Radio Naciones Unidas.

Mañana, 14/febrero/2013 es el Día Europeo de la Salud Sexual apropiadamente escogido para coincidir con el Valentine´s Day (eco de las Lupercalia, festival de la fertilidad dedicadas Fauno, dios romano de la agricultura y a los fundadores de Roma, Romulo y Remo; ristianizado en el siglo V por el papa Gelasio, se populariza en Gran Bretaña en torno al siglo XVII mientras la explosión comercial procede de la norteamericana Esther A. Howland en la decada de 1840). El 15/febrero es National Flag of Canada Day, que conmemora que en 1965 fue izada en el parlamento canadiense por primera vez la bandera de la maple leaf (hoja de arce).

Publicado en AUTORES, José María Barja Pérez | Deja un comentario

Manifesto: A Atención Primaria fronte á crise – Asocioacións de Atención Primaria

A Atención Primaria  (AP) é sinalada polos expertos como o eixo fundamental do sistema sanitario. Así o recoñece a Ley General de Sanidad (1986). Cando a AP actúa como elemento de coordinación e porta de entrada do sistema é máis doado garantir a equidade e o uso racional dos recursos, así como a integralidade e a continuidade da atención. O avance da AP no Estado veuse freado por tres condicionantes: o déficit de recursos e a limitación no acceso a probas diagnósticas, a deficiente relación co nivel hospitalario e a introducción de elementos de privatización no sistema, que produciron unha descapitalización do primeiro nivel asistencial.

A medicalización da vida e o uso irracional e excesivo dos recursos asistenciais ten moito que ver co hospitalocentrismo e coa mercantilización da saúde. Así se explica o elevadísimo gasto farmacéutico, a sobreutilización de recursos diagnósticos e a elevada iatroxenia producida polo propio sistema (o 13% dos pacientes son ingresados por efectos adversos das actuacións sanitarias). A perda de protagonismo da AP é provocada por decisión políticas: o recorte do presuposto sanitario afecta con máis intensidade á AP (en Galicia, de 2009 a 2012 a Atención Especializada perdeu 22 millóns; a AP decreceu 188 millóns de euros); ademáis a desaparición das xerencia de AP (absorbidas polos hospitais) e o abandono do Plan de Mellora provocaron un prexuicio evidente deste nivel asistencial. O severo deterioro das condicións laborais está  a xerar un clima de malestar profesional e desmotivación. 


Os actuais responsables sanitarios non cren no sistema público nin confían na AP como centro coordinador do mesmo.  As políticas desenvolvidas polo actual goberno da Xunta, seguindo o camiño iniciado noutras comunidades, van dirixidas a desmantelar e privatizar o sistema público para converter o dereito á saúde nunha mercadoría que permita xerar negocios e actividades lucrativas privadas a expensas dos orzamentos.


Mais se as decisións políticas se adoptasen na procura do beneficio colectivo e do ben común este tempo de crise debería servir para potenciar unha AP orientada á promoción da saúde e á prevención da enfermidade así como a asumir un maior protagonismo no labor asistencial. Se a AP tivera unha dotación adecuada de profesionais, con equipamento axeitado e acceso a probas diagnosticas podería ter unha maior  capacidade resolutiva, o que evitaría a sobreutilización dos servizos de urxencias e a masificación hospitalaria, cun custo moi inferior. 


A alternativa é a Atención Primaria


O gasto sanitario ten aumentado nos últimos anos de xeito notable. Máis dun tercio dos orzamentos das comunidades autónomas vai destinado a sanidade. As administración sanitarias impuxeron medidas para reducir o gasto: recortes salariais e precarización das condicións laboráis, copagamentos diversos que sobrecargan as economías familiares e provocan inequidade, e tamén ensaiaron diversas experiencias de xestión privada: todas estas medidas non conseguiron aforrar diñeiro público pero provocaron efectos moi adversos sobre os sectores da poboación máis desfavorecidos.


Se queremos buscar a eficiencia hai que apostar pola AP. 


O xeito de enfermar hoxe en día é moi diferente ao de hai cincuenta anos. A mellora na expectativa de vida provoca un aumento das patoloxías crónicas e da comorbilidade. O que se precisa non é incrementar a especialización senon procurar profesionais xeralistas con formación e habilidades para o manexo da cronicidade e dos factores familiares, sociais e laborais que afectan ao paciente. Se pretendemos reorientar o sistema sanitario cara o paciente crónico cómpre potenciar a AP, pois é ahí donde se fan actividades de prevención, donde se coñece ao paciente no seu entorno, donde se realiza educación sanitaria e promoción de hábitos saudables e donde se debe centralizar a coordinación da atención sanitaria.
Os profesionais do sistema sanitario público non debemos aceptar o camiño emprendido polos actuais dirixentes, que nos conduce a converter a AP nun apéndice dos hospitais e a actividade sanitaria nunha fonte de negocio privado.  De seguir nesta liña estaremos, en breve plazo,  nunha situación irreversible,  con grave deterioro dos servizos  públicos e das condicións laborais dos profesionais sanitarios. 


É chegado o momento de impulsar unha actuación unitaria dos traballadores da sanidade pública para tentar revertir a situación. Por eso propoñemos:


1.       Constituir unha alianza que englobe a todos os traballadores e organizacións da AP de Galicia, para ampliala posteriormente a usuarios e cidadáns.


2.       Propor unha renegociación inmediata do Plan de Mellora de AP para adaptalo á actual situación.


3.       Desenvolver instrumentos e mecanismos que favorezan a participación e implicacións dos profesionais e cidadáns no goberno dos servizos de AP.


Para reconducir a situación actual, que relega a AP a un papel secundario e subsidiario no sistema sanitario, é preciso planificar medidas de movilización, asumidas pola maioría dos profesionais e usuarios, que presionen á Administración para abrir unha negociación sobre estes plantexamentos. O futuro da AP e do sistema sanitario público está nas nosas mans.

 Asinantes:

-Manuel Martín García. Presidente da Federación de Asociacións para a Defensa da Sanidade Pública (FADSP).
-Jesús Rey García. Coordinador do Plan de Mellora de Atención Primaria do Sergas (2006-2009).
-Jesús Sueiro Juste. Presidente da Asociación Galega de Medicina Familiar e Comunitaria (AGAMFEC).
-Pablo Vaamonde García. Director Xeral de Asistencia Sanitaria do Sergas (2005-2006).

Publicado en ARTÍCULOS DE OPINIÓN | Deja un comentario

Cadernos da viaxe – Xoán Antón Pérez-Lema

CORRUPCIÓN E ECONOMIA DE MERCADO.

Coñecimos nos últimos días dúas revelacións que degradan máis a lexitimidade do actual Goberno do Estado. Por unha banda, sóubose  que a ministra Ana Mato estaba casada en réxime de gananciais con Sepúlveda aínda no 2007. Pola outra, Mariano Rajoy publicou as súas declaracións fiscais. E destas tírase que no 2008, cando a crise xa era unha realidade, o PP- que depende segundo a súa contabilidade oficial nun 86% das subvencións públicas- incrementaba o soldo do seu Presidente nuns 28000 euros até elevalo a máis de 200.000 €/ano. Lembremos que sería no 2008 cando, segundo a versión-desmentida polo PP- do xornal “El Mundo” Dolores de Cospedal suprimiría os sobresoldos  da rúa Xénova, que ascenderían no caso de Rajoy a 25.200 €/ano, segundo os apuntamentos publicados no xornal “El País” , tamén desmentidos polo PP.

E mentres medra o malestar da cidadanía, o PCE ven de afirmar que a corrupción é consubstancial ao sistema. Velaí que só safaríamos da corrupción a medio dunha transición cara ao socialismo, esquecendo a evidencia da gravísima corrupción que existiu na Europa do socialismo real entre 1946 e 1990 e existe na Cuba castrista.

O repto é previrmos a corrupción dentro do sistema. E isto esixe, sobre todo, non confiar na autoregulación e establecer regras claras para garantirmos a transparencia e a boa gobernanza. Porque a grande ferramenta contra a corrupción é o Dereito. Un Dereito que emane dun pacto social e político que esixa altísimos estandares de calidade, moralidade e transparencia aos nosos políticos.

Compre falarmos tamén dos axentes privados facilitadores da corrupción política, residenciados nas grandes construtoras e nalgunhas empresas que cotizan no Ibex 35. Connivencia que non só degrada a política, senón a economía. Porque distorsiona a libre concorrencia, conforme ao modelo do “capitalismo de casino do BOE”: pouca atención á formación e motivación dos recursos humanos e ao I+D+i e construción de oligopolios. Estes axentes privados facilitadores tentan chuchar todos os grandes contratos, en detrimento do conxunto do tecido empresarial galego e degradan a contratación de moitos servizos públicos.

A ARRINCADEIRA: A xenreira do PP co galego.

A Xunta, esquecendo que segundo o Estatuto os procedementos xudiciais nados na Galicia han rematar perante o TSXG, quere levar o Decreto do galego ao Tribunal Supremo, que só pode estimar o recurso se prantexa e obtén do Tribunal Constitucional a declaración parcial de inconstitucionalidade da Lei de Normalización Lingüística de 1983. Será ésta a intención do Goberno de Feijóo? De calquera xeito, é un aceno que non só atenta contra a nosa lingua, senón que despreza o noso autogoberno, ao someter a normativa galega ás instancias xudiciais de Madrid.

Publicado en AUTORES, Xoan Antón Pérez-Lema | Deja un comentario

Alternativas viábeis fronte a unha lei hipotecaria inxusta – Xosé A. Gaciño

Non é só un problema social: é tamén, e sobre todo, unha estafa xeneralizada, da que se beneficiaron abusivamente entidades financeiras, notarios e administracións públicas, e cando a crise –causada polos especuladores financeiros– fai estoupar a burbulla inmobiliaria, todas as responsabilidades fanse recaer sobre a parte máis vulnerábel, sobre a cidadanía que necesitaba acceder a un ben de primeira necesidade e apenas tiña outra opción que a compra da vivenda, ante un mercado de alugamento desregulado e, en consecuencia, inestábel, caro, en mal estado. España é o país europeo con máis desafiuzamentos e, ao tempo, o país que máis vivendas baleiras acumula: máis dun millón están agora en poder dos bancos, que parecen esperar a volta do ciclo especulativo.

Máis de catrocentos mil desafiuzamentos leváronse a cabo en España en catro anos. As persoas afectadas son arroxadas do sistema, sen casa e endebedadas de por vida, condenadas á economía somerxida para eludir o embargo do seu soldo. Os grandes delitos financeiros, os delitos de corrupción e a defraudación fiscal prescriben moi pronto: as únicas débedas a perpetuidade son as contraídas polas familias para acceder a un ben de primeira necesidade. E por enriba, un desafiuzamento está considerado como unha transmisión patrimonial, como se fose unha operación de compra-venta, é dicir que o desafiuzado, ademais de quedar sen casa e endebedado co banco, ten que tributar a Facenda e a plusvalía municipal como se tivese feito un negocio.


Os banqueiros claman contra a posibilidade da dación en pago, porque din que admitir que non se pague unha débeda crearía inseguridade xurídica, pero ás inmobiliarias fanlle quitas de máis do cincuenta por cento, e a determinados partidos políticos condónanlle as débedas e eles mesmos, os bancos, deben nestes momentos, como mínimo, un total de 250 millóns en cotas de comunidades de veciños. En Estados Unidos está regulada a dación en pago e en toda Europa hai mecanismos de segunda oportunidade. En Italia e Grecia hai nestes momentos unha moratoria de desafiuzamentos.


Estou a facer un pálido resumo da comparecencia de Ada Colau, representante da Plataforma de Afectados pola Hipoteca, ante a Comisión de Economía do Congreso, en relación co proxecto de lei sobre medidas urxentes para reforzar a protección aos debedores hipotecarios, en desenvolvemento do decreto lei de novembro pasado. E digo pálido porque non son capaz de reproducir por escrito a forza de convicción desta muller, que me recordou en certo sentido a comparecencia de Pilar Manjón ante a comisión de investigación do 11-M, como exemplos de testemuñas exemplares da sociedade civil que colocan a crúa realidade ante os políticos que se enredan nas súas liortas partidistas e esquecen con demasiada frecuencia as verdadeiras preocupacións dos cidadáns. Mellor poden escoitala directamente neste enlace:
http://www.congreso.es/portal/page/portal/Congreso/GenericPopUp?next_page=/wc/verEmisionAudiovisual&idOrgano=306&idSesion=23&fecha=05/02/2013&secuencia=534495&legislatura=10


Os obxectivos mínimos e urxentes desta plataforma, expostos na comparecencia de Ada Colau e na iniciativa lexislativa popular, firmada por máis dun millón de cidadáns e cuxa admisión a trámite vaise debater o martes 12, son moi claros e perfectamente viábeis, se hai vontade política e independencia fronte a presión das entidades financeiras: dación en pago con efectos retroactivos, moratoria de todos os desafiuzamentos de vivenda habitual de debedores de boa fe (os de insolvencia sobrevida pola falta de traballo, por exemplo), parque de vivendas de alugamento social (un 30 por cento dos ingresos da unidade familiar, segundo recomendacións das Nacións Unidas) e regulación das cláusulas abusivas que provocan o sobreendebedamento.


Pode que se pasase chamando criminal a un representante da banca que lle precedeu na comparecencia, pero xa me gustaría atopar, nunha candidatura electoral pola que puidese votar, a un político coa mesma claridade de ideas e a mesma enerxía que esta muller que non é importante, como ela di, pero que transmite a protesta pacífica, pero firme, dun colectivo especialmente castigado polas especulacións do sistema.

Publicado en AUTORES, Xosé Antonio Gaciño | Deja un comentario

Islas "Cargados" y "Carajos" – José María Barja

POR SI ALGUIEN DUDABA DE LA EXISTENCIA DE ESAS ISLAS

Ante su rotundo nombre («Cargados» y «Carajos»), más de uno ha puesto en duda su existencia. Pero nada menos que el BOE registra 11 apariciones de tal zona y su codificación fiscal.

Documento BOE-A-1980-17298

Orden de 4 de agosto de 1980 por la que se modifica el anexo, apartado 3, del Decreto 2423/1975, de 25 de septiembre, que regulaba el código de Identificación de las personas jurídicas y Entidades en general.

• Publicado en:

Boletín Oficial del Estado, núm. 194 de 13 de agosto de 1980, páginas 18247 a

18249 (3 págs.) • […]

MADRID, 4 DE AGOSTO DE 1980.-ARIAS-SALGADO Y MONTALVO.

ANEXO UNICO

Código de países para identificación de las personas jurídicas y  entidades en general, así como para su utilización en la elaboración de las estadísticas del comercio exterior de España […]

366 MOZAMBIQUE.

370 MAZDAGASCAR.

372 REUNION SE INCLUYEN ISLA EUROPA, ISLA BASSAS DE INDIA, ISLA JUAN DE NOVA, SLA TROMELIN E ISLAS GLORIOSAS.

373 MAURICIO ISLA MAURICIO, ISLA RODRIGUEZ, ISLAS AGALEGA Y

•    CARGADOS

•    CARAJOS SHOALS (ISLAS SAN BRANDON).

375 COMORES GRAN COMORE, ANJOUAN Y MOHELI.

Resolución de 25 de octubre de 1990, de la Dirección General de Transacciones Exteriores, por la que se regula el procedimiento de declaración en materia de inversión extranjera en valores negociables.

MADRID, 25 DE OCTUBRE DE 1990. EL DIRECTOR GENERAL, JAVIER FERNANDEZ MENDEZ DE ANDES.

370 MADAGASCAR.

372 REUNION SE INCLUYEN ISLA EUROPEA, ISLA BASSAS DE INDIA, ISLA JUAN DE NOVA, ISLA TROMELIN E ISLAS GLORIOSAS.

373 MAURICIO ISLA MAURICIO, ISLA RODRIGUEZ, ISLAS AGALEGA Y

•    CARGADOS

•    CARAJOS SHOALS (ISLAS SAN BRANDON).

375 COMORES GRAN COMORE, ANJOUAN Y MOHELI.

Cargados y Carajos Shoals  forman un grupo de 16 pequeñas islas e isletas en un arrecife extendido en el océano Índico, al noreste de Mauricio. Tienen  un área total de tierra de 1,3 Km.. El arrecife mide más de 50 km de norte a sur y con 5 Km. de ancho, cortado por tres pasos; en total el área del arrecife abarca 190 Km.

Con lo que queda confirmada su existencia sin que sea óbice lo sonoro de sus nombres.

Publicado en AUTORES, José María Barja Pérez | Deja un comentario

Las pensiones no están el peligro – Vicenç Navarro

Vicenç Navarro

Una postura generalizada en los círculos políticos, mediáticos y financieros del país es que el sistema público de pensiones se encuentra ante un gran reto determinado por la transición demográfica. Se argumenta que la transición demográfica, con un crecimiento muy acentuado de la población anciana, hace difícil sostener el sistema de pensiones públicas. Así, este rotativo apuntaba en un reciente editorial, Pensiones consensuadas (EL PAÍS, 30 de diciembre de 2012), que “el sistema actual de pensiones es insostenible por (…) la presión de la demografía, que empuja la población hacia edades más altas”.

Y también en este diario se han publicado varios artículos, que todos ellos subrayaban que, de no cambiar el sistema de financiación de las pensiones públicas y/o la extensión de sus beneficios, el gasto público en pensiones, debido a la transición demográfica, alcanzará unos niveles en 2050 que serán insostenibles.

Tal preocupación se basa en el supuesto de que, al haber más ancianos y menos jóvenes, estos últimos no podrán sostener las pensiones de los primeros. En otras ocasiones, este mismo argumento se presenta de otra forma que pone el acento en que el número de beneficiarios de las pensiones será cada vez más grande que el número de cotizantes al sistema de pensiones, con lo cual se llegará a una situación en que no habrá suficientes cotizantes para tantos beneficiarios. Tales argumentos parecen lógicos y razonables y su frecuente repetición en los medios explica que haya adquirido una gran credibilidad. Por regla general, se añaden a estos argumentos otros igualmente preocupantes. No solo el número de beneficiarios ha aumentado y continúa aumentando considerablemente, sino que el número de años de vida por pensionista también ha estado aumentando, con lo cual el gasto público en pensiones se está disparando, prediciéndose unos niveles de gasto público que las hará insostenibles.

En estos argumentos, sin embargo, no se tienen en cuenta varios hechos. Uno de ellos, de especial importancia, es el del aumento de la productividad, es decir, que un trabajador dentro de 40 años producirá mucho más que un trabajador ahora. Para comprender la importancia de este hecho, el lector tiene que conocer que hace 40 años el 18% de los españoles adultos trabajaba en la agricultura. Hoy solo el 2% lo hace, y este 2% produce mucho más de lo que producía hace 40 años el 18% de la población que trabajaba en agricultura. Un trabajador agrícola ahora produce más alimentos de los que antes producían nueve trabajadores, y ello como consecuencia del enorme crecimiento de la productividad. Se habría percibido como una observación innecesariamente alarmista si hace 40 años economistas famosos hubieran escrito en rotativos de gran difusión que, como consecuencia de que los trabajadores estaban abandonando el campo, habría menos producción de alimentos, con lo cual, al cabo de 40 años, la gente de España moriría de hambre.

Pues bien, sustituyan alimentos por pensiones y vean el posible error que significa alarmar a la ciudadanía argumentando que dentro de 40 años no habrá suficientes trabajadores para sostener las pensiones. Los datos supuestamente alarmantes aparecen cuando se indica que el número de cotizantes por beneficiario está disminuyendo, reduciéndose (según varias estimaciones) por ejemplo a la mitad en el año 2050. Ahora bien, es fácilmente demostrable que esta disminución que se considera tan preocupante, en realidad no lo es, ya que es más que probable que un trabajador producirá casi el doble en 2050 que ahora, con lo cual podría mantener casi al doble de pensionistas. Es más, el porcentaje de la población activa habrá aumentado, pues hoy es de los más bajos de la Unión Europea de los 15, ¿dónde está, pues, el problema?

El mismo error aparece cuando se alarma a la población indicando que en 2007 nos gastamos el 8% del PIB en pensiones y dentro de 40 años nos gastaremos el 15%, lo cual se asume como que es insostenible en una sociedad que tiene recursos limitados (por cierto, Italia ya se gasta el 14% del PIB en pensiones públicas y el sistema no se ha colapsado). El error de todas estas tesis alarmistas es que se asume, de nuevo, que la productividad apenas variará.

Si la productividad creciera un 1,5% por año, que es el promedio de crecimiento en los últimos 50 años, el PIB de España en 2060 sería 2,20 veces mayor que en 2007 (en monedas constantes, es decir, que la capacidad adquisitiva real habrá más que doblado la actual). En otras palabras, si en 2007 el PIB era, por ejemplo, 100, en 2060 sería 220. Pues bien, si en pensiones nos gastamos en 2007 un 8% del PIB, es decir, 8 puntos del PIB —dejando para los no pensionistas 92 puntos—, en 2060 nos gastaremos el 15% de 220, es decir, 33 puntos en pensiones, quedando para los no pensionistas 187 puntos, muchos más que los 92 de 2007. En realidad, hace 50 años nos gastábamos el 3% del PIB en pensiones, y en 2007 nos gastamos el 8%. Hemos casi triplicado el gasto en pensiones y, sin embargo, los recursos para los no pensionistas también han aumentado, pues el tamaño de la tarta es mucho mayor ahora que hace cinco décadas.

Que no haya problemas graves en las pensiones públicas no quiere decir que no deban hacerse reformas, pero estas no deberían ir en el sentido de reducirlas. Una medida aconsejable para aumentar los fondos a la Seguridad Social y mejorar las pensiones es facilitar la participación de las mujeres en el mercado de trabajo. En España, el porcentaje de la población que trabaja es bajo. Y en parte esto se debe a dos factores. Uno es el bajo porcentaje de la población adulta que trabaja en el sector público (en 2007 el 10%, uno de los más bajos de la UE-15, cuyo promedio es del 15%). En contra de lo que se dice, el sector público (y, muy en particular, en los servicios públicos del Estado del bienestar, tales como sanidad, escuelas de infancia, educación y servicios sociales, entre otros) está poco desarrollado y tiene escaso personal, y ello se traduce en el bajo porcentaje de la población que trabaja en él. Y el trabajo crea la necesidad de producir más trabajo.

El otro factor (relacionado con el anterior) es la baja participación de la mujer en el mercado de trabajo (52%). Si España tuviera el porcentaje de Suecia, habría 2,8 millones más de trabajadoras pagando impuestos y cotizaciones sociales. Para ello se debería expandir el cuarto pilar del Estado del bienestar, de modo que se incluyera el derecho de acceso a las escuelas de infancia, además de los servicios domiciliarios a personas dependientes. Y, naturalmente, se debería hacer al hombre corresponsable de las obligaciones familiares. Y sobre todo, invertir en infantes y jóvenes, pues ellos son los futuros cotizantes que financiarán las pensiones del futuro.

Deberían también corregirse las inequidades existentes en la financiación de las pensiones. Es injusto que uno de los banqueros más importantes de España pague a la Seguridad Social un porcentaje mucho menor que un empleado de su banco. Como también es injusto que una persona trabajadora no cualificada (que vive 10 años menos que una persona de la decila superior de renta) tenga ahora que trabajar dos años más para pagarle las pensiones a la persona que le sobrevivirá 10 años. En realidad, el incremento de la esperanza de vida se ha concentrado en los últimos 40 años en las rentas superiores, habiendo sido menor en las rentas inferiores. Estos deberían ser los temas que centraran el debate actual sobre las pensiones: la creación de empleo y sobre todo, buen empleo, y la corrección de las desigualdades en la financiación de las pensiones.

Publicado en AUTORES, Vincenç Navarro | Deja un comentario